Namoz · · 7 daqiqa
Namoz vaqtlari qanday hisoblanadi: bomdod, asr va xufton
Har bir namoz vaqti quyoshning holatiga bogʻliq. Shaharning koordinatalari va sana maʼlum boʻlsa, vaqtlarni aniq hisoblash mumkin. Jadvallar orasidagi farq esa olimlarning shafaq va soya haqidagi bir necha ijtihodidan kelib chiqadi.
Qisqa javob: Namoz vaqtlari shahringiz ustidagi quyosh holatiga qarab hisoblanadi: bomdod va xufton — quyoshning ufqdan pastdagi burchagiga koʻra (usulga qarab 15°–19,5°), peshin — quyosh zavolidan keyin, asr — soya uzunligiga koʻra (shofeʼiy yoki hanafiy), shom esa quyosh botishi bilan kiradi.
Besh vaqt namoz va quyosh
- Bomdod — tong otib, ufqda ilk yorugʻlik yoyilganda (subhi sodiq) kiradi va quyosh chiqishi bilan tugaydi.
- Peshin — quyosh eng baland nuqtasidan (zavoldan) oʻtgach kiradi.
- Asr — narsaning soyasi maʼlum uzunlikka yetganda kiradi (quyida).
- Shom — quyosh botishi bilan kiradi.
- Xufton — osmondagi shafaq yoʻqolgach kiradi.
Quyosh chiqishi namoz vaqti emas, lekin bomdod vaqtining oxirini bildiradi — shuning uchun jadvallarda koʻrsatiladi.
Bomdod va xufton: shafaq burchagi
Tong va shafaq bir lahzada sodir boʻlmaydi: yorugʻlik asta-sekin ortadi va soʻnadi. Uni vaqtga aylantirish uchun quyoshning ufqdan pastdagi burchagi olinadi. Turli tashkilotlar biroz farqli burchaklarni qabul qilgan:
- Musulmon olami ligasi: bomdod 18°, xufton 17°.
- ISNA (Shimoliy Amerika): bomdod 15°, xufton 15°.
- Misr umumiy geodeziya boshqarmasi: bomdod 19,5°, xufton 17,5°.
- Ummul-Quro (Makka): bomdod 18,5°, xufton shomdan 90 daqiqa keyin (Ramazonda 120).
- Karachi Islom fanlari universiteti: bomdod 18°, xufton 18°.
- Oʻzbekiston: Noor bomdod uchun 15,5° va xufton uchun 15° ishlatadi — bu Toshkentning rasmiy jadvaliga bir daqiqa atrofida mos keladi.
Burchak qancha katta boʻlsa, bomdod shuncha erta, xufton shuncha kech boʻladi. Usullar orasidagi farq 10–20 daqiqagacha yetishi mumkin, shuning uchun Noor odatda har bir mamlakatning rasmiy usulidan foydalanadi.
Asr: shofeʼiy va hanafiy
Asr narsaning soyasi oʻz boʻyiga (peshin vaqtidagi soyasi qoʻshilgan holda) teng boʻlganda kiradi. Bu shofeʼiy, molikiy va hanbaliy mazhablarining qarashi boʻlib, koʻpincha standart asr deb ataladi.
Hanafiy mazhabida esa asr soya narsaning ikki baravariga yetganda kiradi, shuning uchun hanafiy asr kechroq — koʻpincha 40 daqiqadan bir soatgacha. Noor Oʻrta Osiyo, Turkiya, Kavkaz, Rossiya, Pokiston, Hindiston va hanafiy mazhabi keng tarqalgan boshqa joylarda hanafiy vaqtni qoʻllaydi.
Shimoldagi yoz kechalari
London, Moskva yoki Stokgolm kabi shaharlarda yozda quyosh ufqdan yetarlicha pastga tushmasligi va shafaq butunlay yoʻqolmasligi mumkin. Unda xufton va bomdodni faqat burchak bilan hisoblab boʻlmaydi va «baland kenglik qoidasi» qoʻllanadi — masalan, tunni yetti qismga boʻlish. Noor tavsiya etilgan qoidani avtomatik qoʻllaydi.
Masjid jadvali nega bir-ikki daqiqa farq qilishi mumkin
- Koʻp jadvallar shom, xufton yoki bomdodga ehtiyot uchun bir necha daqiqa (ihtiyot) qoʻshadi.
- Vaqtlar shahar markazi uchun hisoblanadi; katta shaharning chekkasida bir daqiqa farq boʻlishi mumkin.
- Baʼzi masjidlar vaqtni yaxlitlaydi yoki xuftonni belgilangan soatda oʻqiydi.
Shubha boʻlsa, mahalliy masjidingiz yoki mamlakatingiz diniy idorasi jadvaliga amal qiling.
Koʻp beriladigan savollar
Nega bir ilovada bomdod boshqasidan erta?
Ilovalar bomdod uchun turli shafaq burchaklaridan (15° dan 19,5° gacha) foydalanadi. Burchak katta boʻlsa, bomdod erta boʻladi. Noor har bir mamlakatning rasmiy usulini qoʻllaydi.
Hanafiy va shofeʼiy asrning farqi nima?
Shofeʼiy (standart) asr narsaning soyasi oʻz boʻyiga teng boʻlganda, hanafiy asr esa soya ikki baravar boʻlganda kiradi, shuning uchun u kechroq.
Quyosh chiqishi namoz vaqtimi?
Yoʻq. Quyosh chiqishi bomdod vaqtining tugashini bildiradi.
