سورة الذاريات
Zoriyot surasi
Sochuvchi shamollar · Зориёт сураси
Zoriyot surasi — Qurʼoni Karimning 51-surasi. U 60 oyatdan iborat, Makkada nozil boʻlgan. Nomi «Sochuvchi shamollar» maʼnosini anglatadi. Quyida suraning toʻliq arabcha matni va oʻzbekcha tarjimasi berilgan.
بِسۡمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
وَ ٱلذَّٰرِيَٰتِ ذَرۡوࣰا﴿١﴾
Chang toʻzituvchi(shamol)lar bilan qasam.
فَٱلۡحَٰمِلَٰتِ وِقۡرࣰا﴿٢﴾
Yuk koʻtaruvchi(bulut)lar bilan qasam.
فَٱلۡجَٰرِيَٰتِ يُسۡرࣰا﴿٣﴾
Oson yuruvchi(kema)lar bilan qasam.
فَٱلۡمُقَسِّمَٰتِ أَمۡرًا﴿٤﴾
Ish taqsimlovchi(farishta)lar bilan qasam.
إِنَّمَا تُوعَدُونَ لَصَادِقࣱ﴿٥﴾
Albatta, sizga vaʼda qilingan narsa rostdir.
وَ إِنَّ ٱلدِّينَ لَوَٰقِعࣱ﴿٦﴾
Va, albatta, qiyomat voqeʼ boʻlguvchidir.
وَ ٱلسَّمَآءِ ذَاتِ ٱلۡحُبُكِ﴿٧﴾
Goʻzal, mustahkam osmon bilan qasam.
إِنَّكُمۡ لَفِي قَوۡلࣲ مُّخۡتَلِفࣲ﴿٨﴾
Albatta, sizlarning gaplaringiz ixtiloflidir.
يُؤۡفَكُ عَنۡهُ مَنۡ أُفِكَ﴿٩﴾
U(Qurʼon)dan kim burilsa, (butunlay) burib qoʻyiladir.
قُتِلَ ٱلۡخَرَّٰصُونَ﴿١٠﴾
Yolgʻonchilarga laʼnat boʻlsin!
ٱلَّذِينَ هُمۡ فِي غَمۡرَةࣲ سَاهُونَ﴿١١﴾
Ular jaholatdagi gʻofillardir.
يَسۡـَٔلُونَ أَيَّانَ يَوۡمُ ٱلدِّينِ﴿١٢﴾
Ular: «Hisob-kitob kuni qachon», deb soʻrarlar.
يَوۡمَ هُمۡ عَلَى ٱلنَّارِ يُفۡتَنُونَ﴿١٣﴾
Bu kunda ular olovda azoblanurlar.
ذُوقُواْ فِتۡنَتَكُمۡ هَٰذَا ٱلَّذِي كُنتُم بِهِۦ تَسۡتَعۡجِلُونَ﴿١٤﴾
«Azobingizni tatib koʻring», siz «Qachon boʻladir», deb shoshilgan narsa — shu!» (deyilur).
إِنَّ ٱلۡمُتَّقِينَ فِي جَنَّٰتࣲ وَ عُيُونٍ﴿١٥﴾
Albatta, taqvodorlar jannatlar va buloqlardadir.
ءَاخِذِينَ مَآ ءَاتَىٰهُمۡ رَبُّهُمۡ ۚ إِنَّهُمۡ كَانُواْ قَبۡلَ ذَٰلِكَ مُحۡسِنِينَ﴿١٦﴾
Robbilari bergan narsalarni oluvchilardir. Chunki, ular bundan oldin ehson qiluvchilardan boʻlganlardir.
كَانُواْ قَلِيلࣰا مِّنَ ٱلَّيۡلِ مَا يَهۡجَعُونَ﴿١٧﴾
Ular kechalari oz uxlar edilar.
وَ بِٱلۡأَسۡحَارِ هُمۡ يَسۡتَغۡفِرُونَ﴿١٨﴾
Va ular saharlarda istigʻfor aytar edilar.
وَ فِيٓ أَمۡوَٰلِهِمۡ حَقࣱّ لِّلسَّآئِلِ وَ ٱلۡمَحۡرُومِ﴿١٩﴾
Va molu mulklarida soʻrovchi va bechoralarning haqqi bordir.
وَ فِي ٱلۡأَرۡضِ ءَايَٰتࣱ لِّلۡمُوقِنِينَ﴿٢٠﴾
Va yerda chuqur ishonuvchilar uchun belgilar bor.
وَ فِيٓ أَنفُسِكُمۡ ۚ أَفَلَا تُبۡصِرُونَ﴿٢١﴾
Va oʻzlaringizda ham (belgilar) bor. Yoki koʻrmayapsizlarmi?!
وَ فِي ٱلسَّمَآءِ رِزۡقُكُمۡ وَ مَا تُوعَدُونَ﴿٢٢﴾
Va osmonda rizqingiz hamda sizga vaʼda qilinayotgan narsa (bor).
فَوَرَبِّ ٱلسَّمَآءِ وَ ٱلۡأَرۡضِ إِنَّهُۥ لَحَقࣱّ مِّثۡلَ مَآ أَنَّكُمۡ تَنطِقُونَ﴿٢٣﴾
Osmonu yerning Robbisi ila qasamki, albatta, u (vaʼda) misoli siz nutq qilayotganingizdek haqiqatdir.
هَلۡ أَتَىٰكَ حَدِيثُ ضَيۡفِ إِبۡرَٰهِيمَ ٱلۡمُكۡرَمِينَ﴿٢٤﴾
Senga Ibrohimning karamli mehmonlarining xabari kelmadimi?
إِذۡ دَخَلُواْ عَلَيۡهِ فَقَالُواْ سَلَٰمࣰا ۖ قَالَ سَلَٰمࣱ قَوۡمࣱ مُّنكَرُونَ﴿٢٥﴾
Ular uning huzuriga kirib, «Salom» deganlarida, u «Salom, notanish qavmlar», dedi.
فَرَاغَ إِلَىٰٓ أَهۡلِهِۦ فَجَآءَ بِعِجۡلࣲ سَمِينࣲ﴿٢٦﴾
Ahliga (maxfiy) borib, semiz buzoqni (pishirib) keltirdi.
فَقَرَّبَهُۥٓ إِلَيۡهِمۡ قَالَ أَلَا تَأۡكُلُونَ﴿٢٧﴾
Uni ularga yaqin surdi va: «Emaysizlarmi?» – dedi.
فَأَوۡجَسَ مِنۡهُمۡ خِيفَةࣰ ۖ قَالُواْ لَا تَخَفۡ ۖ وَ بَشَّرُوهُ بِغُلَٰمٍ عَلِيمࣲ﴿٢٨﴾
Ulardan xavfsiradi. Ular: «Qoʻrqma», dedilar va unga ilmli oʻgʻil bashoratini berdilar.
فَأَقۡبَلَتِ ٱمۡرَأَتُهُۥ فِي صَرَّةࣲ فَصَكَّتۡ وَجۡهَهَا وَ قَالَتۡ عَجُوزٌ عَقِيمࣱ﴿٢٩﴾
Bas, xotini qichqirib keldi va oʻz yuziga shapaloq tushirib: «Qari, tugʻmas xotin-a?!» – dedi.
قَالُواْ كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلۡحَكِيمُ ٱلۡعَلِيمُ﴿٣٠﴾
Ular: «Sening Robbing shunday dedi. Albatta, Uning Oʻzi Hakiym va Aliymdir», dedilar.
قَالَ فَمَا خَطۡبُكُمۡ أَيُّهَا ٱلۡمُرۡسَلُونَ﴿٣١﴾
U: «Ey elchilar! Sizning ishingiz nedir?» – dedi.
قَالُوٓاْ إِنَّآ أُرۡسِلۡنَآ إِلَىٰ قَوۡمࣲ مُّجۡرِمِينَ﴿٣٢﴾
Ular: «Albatta, biz jinoyatchi qavmga yuborilganmiz.
لِنُرۡسِلَ عَلَيۡهِمۡ حِجَارَةࣰ مِّن طِينࣲ﴿٣٣﴾
Ularning ustidan loydan (pishirilgan) toshlarni tashlash uchun.
مُّسَوَّمَةً عِندَ رَبِّكَ لِلۡمُسۡرِفِينَ﴿٣٤﴾
Robbing huzurida isrofchilar uchun belgilab qoʻyilganlarni», dedilar.
فَأَخۡرَجۡنَا مَن كَانَ فِيهَا مِنَ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ﴿٣٥﴾
Va Biz u joydan moʻminlarni chiqardik.
فَمَا وَجَدۡنَا فِيهَا غَيۡرَ بَيۡتࣲ مِّنَ ٱلۡمُسۡلِمِينَ﴿٣٦﴾
U yerda bir xonadondan boshqa musulmonlarni topmadik.
وَ تَرَكۡنَا فِيهَآ ءَايَةࣰ لِّلَّذِينَ يَخَافُونَ ٱلۡعَذَابَ ٱلۡأَلِيمَ﴿٣٧﴾
Va u yerda alamli azobdan qoʻrqadiganlar uchun oyat(belgi) qoldirdik.
وَ فِي مُوسَىٰٓ إِذۡ أَرۡسَلۡنَٰهُ إِلَىٰ فِرۡعَوۡنَ بِسُلۡطَٰنࣲ مُّبِينࣲ﴿٣٨﴾
Va Musoda ham (belgi) bor. Biz uni Firʼavnga ravshan hujjat ila yuborganimizda...
فَتَوَلَّىٰ بِرُكۡنِهِۦ وَ قَالَ سَٰحِرٌ أَوۡ مَجۡنُونࣱ﴿٣٩﴾
U yuz oʻgirib, ishongani tomon yurdi va: «(Muso) sehrgar yoki majnundir», dedi.
فَأَخَذۡنَٰهُ وَ جُنُودَهُۥ فَنَبَذۡنَٰهُمۡ فِي ٱلۡيَمِّ وَ هُوَ مُلِيمࣱ﴿٤٠﴾
Bas, Biz uni va askarlarini tutib dengizga tashladik va u malomatga loyiq ish qiluvchi edi.
وَ فِي عَادٍ إِذۡ أَرۡسَلۡنَا عَلَيۡهِمُ ٱلرِّيحَ ٱلۡعَقِيمَ﴿٤١﴾
Va Odda ham (belgi) bor. Vaqtiki, Biz ularga tugʻmas shamolni yubordik.
مَا تَذَرُ مِن شَيۡءٍ أَتَتۡ عَلَيۡهِ إِلَّا جَعَلَتۡهُ كَٱلرَّمِيمِ﴿٤٢﴾
U qaysi narsaga yetib borsa, titib tashlamasdan qoʻymas.
وَ فِي ثَمُودَ إِذۡ قِيلَ لَهُمۡ تَمَتَّعُواْ حَتَّىٰ حِينࣲ﴿٤٣﴾
Va Samudda ham (belgi) bor. Ularga: «Vaqtinchalik maza qilib turinglar», deyilgan vaqtda...
فَعَتَوۡاْ عَنۡ أَمۡرِ رَبِّهِمۡ فَأَخَذَتۡهُمُ ٱلصَّٰعِقَةُ وَ هُمۡ يَنظُرُونَ﴿٤٤﴾
Allohning amridan bosh tortdilar, bas, qarab turgan hollarida ularni qattiq ovoz tutdi.
فَمَا ٱسۡتَطَٰعُواْ مِن قِيَامࣲ وَ مَا كَانُواْ مُنتَصِرِينَ﴿٤٥﴾
Bas, ular oʻrinlaridan turolmadilar va yordam ham ololmadilar.
وَ قَوۡمَ نُوحࣲ مِّن قَبۡلُ ۖ إِنَّهُمۡ كَانُواْ قَوۡمࣰا فَٰسِقِينَ﴿٤٦﴾
Va bundan avval Nuh qavmini ham (halok etganmiz). Albatta, ular fosiq qavm edilar.
وَ ٱلسَّمَآءَ بَنَيۡنَٰهَا بِأَيۡيْدࣲ وَ إِنَّا لَمُوسِعُونَ﴿٤٧﴾
Osmonni Oʻz qoʻlimizda(qudratimiz) ila bino qildik. Albatta, Biz uni kengaytiruvchimiz.
وَ ٱلۡأَرۡضَ فَرَشۡنَٰهَا فَنِعۡمَ ٱلۡمَٰهِدُونَ﴿٤٨﴾
Va yerni toʻshab qoʻydik. Biz qandoq ham yaxshi tayyorlovchidirmiz!
وَ مِن كُلِّ شَيۡءٍ خَلَقۡنَا زَوۡجَيۡنِ لَعَلَّكُمۡ تَذَكَّرُونَ﴿٤٩﴾
Va Biz har bir narsani juft yaratdik. Shoyadki, eslasangizlar.
فَفِرُّوٓاْ إِلَى ٱللَّهِ ۖ إِنِّي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرࣱ مُّبِينࣱ﴿٥٠﴾
Bas, faqat Allohgagina qoching. Albatta, men sizlarga Undan (kelgan) ochiq-oydin ogohlantiruvchiman.
وَ لَا تَجۡعَلُواْ مَعَ ٱللَّهِ إِلَٰهًا ءَاخَرَ ۖ إِنِّي لَكُم مِّنۡهُ نَذِيرࣱ مُّبِينࣱ﴿٥١﴾
Va Allohga boshqa maʼbudni sherik qilmanglar. Albatta, men sizlarga Undan (kelgan) ochiq-oydin ogohlantiruvchiman.
كَذَٰلِكَ مَآ أَتَى ٱلَّذِينَ مِن قَبۡلِهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا قَالُواْ سَاحِرٌ أَوۡ مَجۡنُونٌ﴿٥٢﴾
Xuddi shunday, bulardan avvalgilarga ham har bir Paygʻambar kelgan vaqt (uni) sehrgar yoki majnun deganlar.
أَتَوَاصَوۡاْ بِهِۦ ۚ بَلۡ هُمۡ قَوۡمࣱ طَاغُونَ﴿٥٣﴾
Kelishib olganmilar?! Yoʻq, ular tugʻyonga ketgan qavmlardir!
فَتَوَلَّ عَنۡهُمۡ فَمَآ أَنتَ بِمَلُومࣲ﴿٥٤﴾
Ulardan yuz oʻgir. Bas, sen malomatga qoluvchi emassan.
وَ ذَكِّرۡ فَإِنَّ ٱلذِّكۡرَىٰ تَنفَعُ ٱلۡمُؤۡمِنِينَ﴿٥٥﴾
Va eslatgin. Albatta, eslatish moʻminlarga manfaat berur.
وَ مَا خَلَقۡتُ ٱلۡجِنَّ وَ ٱلۡإِنسَ إِلَّا لِيَعۡبُدُونِ﴿٥٦﴾
Jin va insonni faqat Menga ibodat qilishlari uchungina yaratdim.
مَآ أُرِيدُ مِنۡهُم مِّن رِّزۡقࣲ وَ مَآ أُرِيدُ أَن يُطۡعِمُونِ﴿٥٧﴾
Men ulardan rizq xohlamayman va Meni ovqatlantirishlarini ham xohlamasman.
إِنَّ ٱللَّهَ هُوَ ٱلرَّزَّاقُ ذُو ٱلۡقُوَّةِ ٱلۡمَتِينُ﴿٥٨﴾
Albatta, Alloh Oʻzi rizq beruvchi, quvvat egasi, shiddatlidir.
فَإِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُواْ ذَنُوبࣰا مِّثۡلَ ذَنُوبِ أَصۡحَٰبِهِمۡ فَلَا يَسۡتَعۡجِلُونِ﴿٥٩﴾
Albatta, zulm qilganlarga oʻz birodarlari azobichalik azob bor, shoshilmasinlar.
فَوَيۡلࣱ لِّلَّذِينَ كَفَرُواْ مِن يَوۡمِهِمُ ٱلَّذِي يُوعَدُونَ﴿٦٠﴾
Kofirlarga vaʼda qilinayotgan kunlarida halokat boʻlsin.
Tarjima: Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf
Sura haqida
Nomi: Zoriyot. Bu nom surada tilga olingan asosiy so‘z, voqea yoki mazmunga bog‘liq bo‘lib, suraning mavzusini eslab qolishga yordam beradi. Nomining ma’nosi — sochib-yoyuvchilar.
Mazmuni: Sura qiyomat va Allohning va’dasi muqarrarligini ta’kidlaydi. Ibrohim alayhissalomning mehmonlari, Lut qavmi va Muso alayhissalomning voqealari bilan birga rizqning Allohdan ekani, inson va jinning yaratilish maqsadi ibodat ekani yodga olinadi.
Sura insonni faqat ma’lumot olishga emas, balki iymonni mustahkamlash, Alloh bilan munosabatni to‘g‘rilash va amalda hidoyatga ergashishga chorlaydi. Undagi qissalar, buyruqlar, ogohlantirishlar va oxirat tasvirlari bir-birini to‘ldirib, mo‘minning qalbi, axloqi va kundalik hayotini tarbiyalashga xizmat qiladi.